مشاوره ویژه رایگان:
نجات باغ در روزهای گرم؛ تشخیص و درمان بیماریهای تابستانه درختان میوه
تا حالا شده صبح وارد باغ بشی و ببینی برگهای یک درخت که تا چند روز قبل کاملاً سرحال بوده، از گوشهها سوخته یا بیحال شده؟ اولین فکری که به ذهن بیشتر باغدارها میرسه اینه که درخت بیمار شده و باید سریع سم بزنن. اما همیشه پای بیماری وسط نیست.
من بارها از نزدیک دیدم که یک درخت بهخاطر آبیاری نامنظم، خفگی ریشه یا حتی هرس اشتباه، دقیقاً همان نشانههایی را نشان داده که ممکنه با یک بیماری قارچی اشتباه گرفته شود. همین اشتباه کوچک گاهی باغدار را به سمت چند نوبت سمپاشی بیفایده میبرد؛ در حالی که مشکل اصلی چند سانتیمتر پایینتر، داخل خاک، پنهان شده است.
تابستان فصل سادهای برای باغ نیست. گرما، تبخیر بالا، افزایش جمعیت بعضی آفات، رسیدن میوهها و فشار بیشتر روی ریشه، همه با هم اتفاق میافتند. به همین دلیل در این راهنما از طرف نهالستان نارون کشت میخوام قدمبهقدم بررسی کنیم که بیماریها و مشکلات تابستانه درختان میوه چه نشانههایی دارند و برای هرکدام چه کاری باید انجام داد.
در این مقاله چه میخوانیم؟✅
پنهان
چرا مشکلات درختان میوه در تابستان بیشتر دیده میشوند؟
درخت در فصل گرم باید همزمان چند کار سنگین انجام دهد؛ برگها را زنده نگه دارد، میوه را بزرگ کند، قند بسازد، با گرما کنار بیاید و آب از دسترفته را از طریق ریشه جبران کند. اگر یکی از این بخشها درست کار نکند، تعادل درخت خیلی زود به هم میریزد.
در روزهای گرم، میزان تعرق بالا میرود. اگر ریشه نتواند آب کافی جذب کند، اولین نشانه معمولاً در برگها دیده میشود. لبه برگ خشک میشود، برگ کمی جمع میشود یا درخت هنگام ظهر حالت پژمرده پیدا میکند. از آن طرف، اگر باغدار از ترس گرما خاک را همیشه غرقاب نگه دارد، اکسیژن اطراف ریشه کم میشود و باز هم درخت علائم تشنگی نشان میدهد.
عجیب به نظر میرسد، نه؟ درختی که داخل خاک خیس ایستاده، ممکن است تشنه به نظر برسد. دلیلش این است که ریشه آسیبدیده دیگر توان جذب آب را ندارد.
قبل از درمان مشخص کنید مشکل بیماری است یا تنش محیطی
یکی از اصولی که ما در نارون کشت همیشه روی آن تأکید میکنیم این است که برای هر لکه و زردی نباید فوراً سراغ سم رفت. اول باید الگوی خسارت را دید.
اگر بیشتر برگهای یک سمت درخت، مخصوصاً بخش جنوبی و غربی، سوختهاند، احتمال گرمازدگی و آفتابسوختگی بیشتر است. اگر فقط یک شاخه پژمرده شده و روی همان شاخه زخم، ترشح صمغ یا تغییر رنگ پوست دیده میشود، باید بیماریهای شانکر یا آفت چوبخوار را بررسی کرد.
پراکنده بودن علائم در تمام باغ هم معنا دارد. وقتی چندین رقم و درخت مختلف بهصورت همزمان دچار سوختگی حاشیه برگ میشوند، معمولاً باید کیفیت آب، شوری خاک، برنامه آبیاری یا خسارت علفکش را بررسی کرد. بیماریهای عفونی اغلب ابتدا از چند نقطه محدود شروع میشوند و بهمرور گسترش پیدا میکنند.
برای تشخیص اولیه این قسمتها را با دقت نگاه کنید:
- سطح رویی و زیرین برگها
- جوانه انتهایی و برگهای تازه
- پوست تنه و محل اتصال شاخهها
- طوقه درخت در نزدیکی سطح خاک
- میوههای داخل و بیرون سایهانداز
- رطوبت خاک در عمق، نه فقط روی سطح زمین
همین بررسی ساده خیلی وقتها مسیر درمان را عوض میکند.
تنش گرمایی و سوختگی برگ در تابستان
تنش گرمایی درختان میوه معمولاً با پژمردگی موقت در ساعتهای گرم، جمع شدن برگها، خشک شدن لبه برگ و کاهش شادابی تاج درخت شروع میشود. در مراحل شدیدتر، برگها زودتر از موعد میریزند و میوهها کوچک میمانند.
یک نکته میدانی وجود دارد که بد نیست امتحانش کنید. عصر وضعیت برگها را ببینید و صبح زود دوباره همان درخت را بررسی کنید. اگر برگها صبح سرحال شدهاند اما هنگام ظهر دوباره میافتند، احتمالاً ریشه هنوز فعال است ولی میزان آبرسانی با شدت تعرق برابری نمیکند. اگر پژمردگی صبح هم ادامه داشت، باید خاک، طوقه و ریشه جدیتر بررسی شود.
برای کنترل گرمازدگی چه کار کنیم؟
اولین کار، افزایش بیحساب دفعات آبیاری نیست. آبیاری باید عمیق و متناسب با بافت خاک باشد. خاکهای شنی آب را سریع عبور میدهند و معمولاً به نوبتهای نزدیکتر نیاز دارند، در حالی که خاک رسی دیرتر خشک میشود و آبیاری سنگین و مکرر میتواند ریشه را خفه کند.
رطوبت خاک را در عمق حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر بررسی کنید. خشک بودن سطح خاک بهتنهایی نشانه نیاز درخت به آب نیست. گاهی سطح خاک کاملاً خشک است اما پایینتر هنوز رطوبت کافی وجود دارد.
استفاده از مالچ آلی هم کمک زیادی میکند. یک لایه حدود ۵ تا ۸ سانتیمتری از مواد سالم و کاملاً پوسیده میتواند نوسان دمای خاک و تبخیر آب را کاهش دهد. فقط مالچ را به تنه نچسبانید؛ اطراف طوقه باید باز بماند تا رطوبت دائمی باعث پوسیدگی پوست نشود.
آفتابسوختگی میوه، شاخه و تنه
آفتابسوختگی فقط ظاهر میوه را خراب نمیکند. در موارد شدید، پوست میوه چرمی، قهوهای یا ترکخورده میشود و کیفیت بافت داخلی هم پایین میآید. روی تنه و شاخههای اصلی نیز ممکن است پوست ابتدا روشن و بعد فرورفته و ترکدار شود.
بیشترین خسارت معمولاً در قسمت جنوبی و غربی درخت دیده میشود؛ همان سمتی که تابش بعدازظهر شدیدتر است. نهال سیب، نهال گلابی، نهال انار، نهال گردو، نهال هلو و بعضی ارقام نهال زردآلو در دورههای گرمای شدید میتوانند آسیب بیشتری ببینند.
ما موردی داشتیم که باغدار برای بهتر شدن رنگ میوه، بخش زیادی از شاخههای سایهانداز را وسط تابستان حذف کرده بود. چند روز بعد، همان میوههایی که ناگهان در معرض آفتاب قرار گرفته بودند لکههای سوخته پیدا کردند. هرس از نظر فنی بد انجام نشده بود؛ زمان و شدت آن اشتباه بود.
راه پیشگیری از آفتابسوختگی درختان میوه
پوشش برگی سالم، بهترین سایه طبیعی برای میوه و تنه است. در تابستان از هرس شدید و حذف ناگهانی شاخههایی که روی تنه یا میوه سایه انداختهاند خودداری کنید. شاخههای خشک و کاملاً بیمار را میشود حذف کرد، اما باز کردن یکباره تاج درخت تصمیم خوبی نیست.
برای نهالهای جوان یا تنههایی که بعد از هرس در معرض آفتاب قرار گرفتهاند، میتوان از پوشش محافظ مناسب یا محلول سفیدکننده مخصوص تنه استفاده کرد. ترکیب مورد استفاده باید برای درخت مناسب باشد و روی بخش کوچکی آزمایش شود. رنگهای روغنی و مواد ناشناخته انتخاب درستی نیستند.
آبیاری منظم، کنترل آفات برگخوار و حفظ برگهای سالم هم اهمیت دارد؛ چون ریزش زودهنگام برگها میوه و پوست تنه را بیدفاع میکند.
کمآبی، آبیاری زیاد یا آبیاری نامنظم؟
هر سه مورد میتوانند درخت را ضعیف کنند، اما نشانهها کمی با هم فرق دارند.
در کمآبی، خاک در عمق خشک است، برگها در گرمای روز پژمرده میشوند، رشد میوه کند میشود و حاشیه برگها حالت سوخته پیدا میکند. شاخههای جوان هم ممکن است رشد کوتاهی داشته باشند.
در آبیاری بیشازحد، خاک برای مدت طولانی خیس میماند، رشد درخت کم میشود، برگها زرد یا بیحال میشوند و گاهی با وجود رطوبت زیاد خاک، درخت پژمرده دیده میشود. بوی نامطبوع خاک و تیره شدن ریشهها هم میتواند نشانه کمبود اکسیژن یا شروع پوسیدگی باشد.
اما آبیاری نامنظم یک دردسر جداست. وقتی درخت مدتی تشنه بماند و بعد مقدار زیادی آب دریافت کند، میوه با سرعت آب جذب میکند و پوست آن فرصت هماهنگ شدن با رشد داخلی را ندارد. نتیجه میتواند ترک خوردن میوه باشد؛ مشکلی که در انار، گیلاس، آلو و بعضی ارقام هلو بیشتر به چشم میآید.
آبیاری تابستانه را چطور تنظیم کنیم؟
نسخه واحدی برای همه باغها وجود ندارد. سن درخت، نوع پایه، بافت خاک، شیب زمین، دمای منطقه، میزان محصول و حتی جهت وزش باد روی نیاز آبی اثر میگذارند.
بهتر است بهجای آبیاری سبک و سطحی، آب به محدوده فعال ریشه برسد. آب را فقط کنار تنه رها نکنید؛ بخش زیادی از ریشههای جذبکننده در زیر سایهانداز و نزدیک محدوده آبچکان قرار دارند. در سیستم قطرهای هم با بزرگ شدن درخت، محل و تعداد قطرهچکانها باید اصلاح شود.
یک اشتباه رایج این است که سیستم آبیاری از زمان نهالکاری بدون تغییر باقی میماند. درخت پنجساله دیگر با همان نقطه کوچک خیسشده کنار تنه تأمین نمیشود.
ریزش میوه در گرمای تابستان
مقداری ریزش میوه در بعضی گونهها طبیعی است. درخت توان نگهداری تمام میوههای تشکیلشده را ندارد و بخشی از آنها را حذف میکند. اما وقتی میوههای نسبتاً درشت به تعداد زیاد میریزند، باید علت را پیدا کرد.
گرمای ناگهانی، تنش خشکی، آبیاری نامنظم، باردهی بیشازحد، کمبود غذایی، آسیب آفات و بیماریهای میوه میتوانند در ریزش نقش داشته باشند. گاهی هم شاخه آنقدر سنگین شده که ارتباط آوندی آن ضعیف است و میوهها بهخوبی تغذیه نمیشوند.
قبل از کوددهی، چند میوه ریختهشده را باز کنید. وجود لارو، پوسیدگی داخلی، سوراخ ورودی یا فضولات آفت میتواند نشان دهد که مشکل فقط تغذیهای نیست.
سفیدک پودری؛ لایه سفید روی برگ و سرشاخه
سفیدک پودری یکی از بیماریهایی است که در تابستان روی انگور، سیب، هلو و بعضی درختان دیگر دیده میشود. نشانه اصلی آن پوشش سفید یا خاکستری روی برگ، جوانه، سرشاخه یا میوه است. برگهای جوان ممکن است پیچیده یا بدشکل شوند و رشد سرشاخه کاهش پیدا کند.
برخلاف چیزی که بعضیها تصور میکنند، سفیدک پودری همیشه به بارندگی شدید نیاز ندارد. هوای نسبتاً گرم، سایه، تهویه ضعیف تاج و اختلاف رطوبت شب و روز میتواند شرایط را برای گسترش آن مناسب کند.
کنترل سفیدک پودری
سرشاخهها و برگهای بهشدت آلوده را در حدی که به درخت شوک وارد نشود حذف کنید. تاج خیلی متراکم را باید در زمان مناسب اصلاح کرد، نه اینکه وسط گرما یکباره باز شود. علفهای هرز میزبان و بقایای آلوده هم نباید زیر درخت باقی بمانند.
درمان شیمیایی به گونه درخت، مرحله رشد، شدت آلودگی و دمای هوا بستگی دارد. بعضی ترکیبات در گرمای زیاد میتوانند باعث گیاهسوزی شوند؛ بنابراین انتخاب سم و زمان مصرف باید طبق برچسب، نظر کارشناس و شرایط همان باغ انجام شود.
پوسیدگی قهوهای میوههای هستهدار
اگر روی هلو، شلیل، زردآلو، آلو یا گیلاس لکهای قهوهای و نرم دیدید که بهسرعت بزرگ میشود، احتمال پوسیدگی قهوهای را جدی بگیرید. در هوای گرم و مرطوب ممکن است تودههای ریز خاکستری یا کرمرنگ روی محل پوسیدگی تشکیل شود.
میوههای زخمی بیشتر در معرض این بیماری هستند. ترک میوه، آسیب پرندگان، خسارت حشرات و برخورد میوهها با شاخه راه ورود عامل بیماری را باز میکند. میوه آلوده ممکن است روی درخت خشک و مومیایی شود و برای فصل بعد منبع آلودگی باقی بماند.
درمان و پیشگیری از پوسیدگی میوه
میوههای پوسیده و مومیاییشده را از روی درخت و کف باغ جمعآوری کنید. میوه آلوده را گوشه باغ نریزید؛ چون همانجا میتواند چرخه بیماری را حفظ کند.
هنگام آبیاری، تا حد امکان شاخوبرگ و میوه خیس نشوند. تهویه مناسب تاج، کنترل حشرات زخمیکننده و برداشت بهموقع نیز خطر بیماری را کمتر میکند. در باغهایی که سابقه آلودگی شدید دارند، برنامه پیشگیرانه باید پیش از مشاهده پوسیدگی گسترده و با نظر کارشناس تنظیم شود.
لکه سیاه سیب و لکههای قارچی برگ
لکههای زیتونی، خاکستری یا تیره روی برگ و میوه سیب میتوانند نشانه لکه سیاه سیب باشند. برگهای آلوده در موارد شدید زرد میشوند و زودتر میریزند. روی میوه نیز لکهها ممکن است حالت چوبپنبهای پیدا کنند و باعث بدشکلی یا ترک سطح میوه شوند.
بعضی لکهبرگیهای قارچی هم در اواسط و اواخر تابستان خودشان را نشان میدهند. لکهها ابتدا کوچکاند اما با بالا رفتن رطوبت، خیس ماندن برگ و ضعیف شدن درخت گسترش پیدا میکنند.
خیس شدن مداوم برگها با آبیاری بارانی، باقی ماندن برگهای آلوده و تراکم زیاد تاج شرایط بیماری را بدتر میکند. جمعآوری بقایا و اصلاح روش آبیاری در اینجا بهاندازه محلولپاشی اهمیت دارد – شاید بیشتر.
لکه باکتریایی و سوراخ شدن برگها
روی هلو، شلیل، آلو و زردآلو ممکن است لکههای کوچک تیره با حاشیه زرد روی برگ دیده شود. با خشک شدن مرکز لکه، بخش آسیبدیده جدا میشود و برگ حالت سوراخسوراخ پیدا میکند. روی میوه نیز لکههای فرورفته، ترکهای سطحی یا زخم ایجاد میشود.
این علائم میتوانند با لکه باکتریایی یا بعضی بیماریهای قارچی اشتباه شوند. باد، باران، خیس شدن برگ و وجود زخم، گسترش آلودگی را بیشتر میکند.
شاخههای شدیداً آلوده باید با ابزار تمیز حذف شوند. ابزار هرس را بین درختان ضدعفونی کنید و هنگام خیس بودن شاخوبرگ هرس انجام ندهید. برنامههای مسی یا باکتریکش هم باید بر اساس گونه، مرحله رشد و مقررات منطقه تنظیم شوند؛ چون مصرف اشتباه ممکن است به برگ و میوه آسیب بزند.
شانکر، خشکیدگی شاخه و صمغزدگی
دیدن صمغ روی تنه درختان هستهدار همیشه به معنی یک بیماری مشخص نیست. صمغزدگی ممکن است در اثر زخمی شدن تنه، تنش خشکی، آبیاری نامناسب، خاک سنگین، آفت چوبخوار، بیماری قارچی یا عفونت باکتریایی ایجاد شود.
رنگ و محل صمغ یک سرنخ میدهد، اما تشخیص قطعی نیست. صمغ شفاف گاهی بیشتر با زخم و تنشهای غیرزنده دیده میشود، در حالی که ترشحات تیره، وجود خاکاره، بوی نامطبوع یا پوست مرده احتمال آفت و بیماری را بالاتر میبرد.
پوست اطراف محل را بررسی کنید. اگر بافت زیر پوست قهوهای و مرده است یا زخم در حال گسترش دور شاخه است، احتمال شانکر وجود دارد. شاخهای که زخم تمام محیط آن را گرفته معمولاً از قسمت بالای محل آسیب خشک میشود.
برای صمغزدگی چه اقدامی انجام دهیم؟
اول علت زمینهای را پیدا کنید. اگر خاک اطراف تنه همیشه خیس است، آبیاری باید از طوقه فاصله بگیرد. اگر سوراخ و خاکاره دیده میشود، بررسی آفات چوبخوار ضروری است. شاخههای خشک و آلوده نیز باید با فاصله مناسب از بافت بیمار بریده و از باغ خارج شوند.
روی زخمها مواد ناشناخته، نفت، گازوئیل یا ترکیبات دستساز نریزید. این کار ممکن است بافت زنده اطراف زخم را هم از بین ببرد و مسیر ورود عوامل بیماریزا را بازتر کند.
پوسیدگی ریشه و طوقه؛ بیماری پنهان زیر خاک
یکی از خطرناکترین مشکلات تابستانه زمانی است که درخت با وجود خیس بودن خاک پژمرده میشود. در این شرایط باید احتمال پوسیدگی ریشه و طوقه را بررسی کرد.
تیره شدن پوست در نزدیکی سطح خاک، نرم شدن بافت طوقه، کاهش رشد، زردی عمومی برگها و خشک شدن تدریجی شاخهها از نشانههای مهم هستند. درختان جوان ممکن است سریعتر از درختان مسن از بین بروند.
آبیاری بیشازحد، خاک سنگین، کاشت عمیق، جمع شدن آب کنار تنه و قرار گرفتن پیوند یا طوقه زیر خاک، خطر بیماری را بیشتر میکنند.
مدیریت پوسیدگی ریشه و طوقه
آب را از تنه دور کنید و اجازه ندهید خاک اطراف طوقه دائماً اشباع بماند. اگر خاک یا مالچ روی طوقه جمع شده، با احتیاط آن را کنار بزنید تا محل اتصال ریشه و تنه مشخص شود. اصلاح زهکشی در این بیماری موضوع فرعی نیست؛ اصل درمان همینجاست.
در مراحل اولیه ممکن است با اصلاح آبیاری، خشک نگه داشتن طوقه و درمان تخصصی بتوان درخت را حفظ کرد. اما وقتی بخش زیادی از ریشه و تنه پوسیده شده باشد، درمان دشوارتر میشود و باید از گسترش آلودگی به درختان اطراف جلوگیری کرد.
کنه تارعنکبوتی؛ آفت محبوب هوای گرم و خشک
در روزهای گرم و پرگردوغبار، جمعیت کنه تارعنکبوتی میتواند خیلی سریع بالا برود. نشانه اولیه، نقاط روشن و ریز روی برگ است. بعد از مدتی برگ حالت برنزی یا خاکستری پیدا میکند و در آلودگی شدید، تارهای ظریفی در پشت برگ و بین دمبرگها دیده میشود.
یک برگ مشکوک را روی کاغذ سفید بتکانید. اگر نقطههای بسیار ریز روی کاغذ حرکت کردند، احتمال وجود کنه بالاست. البته برای تشخیص دقیقتر، ذرهبین کمک زیادی میکند.
گردوغبار جاده، کمآبی درخت و استفاده بیرویه از حشرهکشهای عمومی که دشمنان طبیعی را از بین میبرند، طغیان کنه را شدیدتر میکند.
کنترل کنه درختان میوه
قبل از هر درمانی، پشت برگها و تعداد برگهای آلوده را بررسی کنید. در آلودگی سبک، کاهش گردوغبار، اصلاح آبیاری و شستوشوی اصولی پشت برگها در باغهای کوچک میتواند جمعیت را پایین بیاورد.
در آلودگی شدید باید از کنهکش مناسب استفاده شود، نه هر حشرهکشی. تکرار یک ماده مؤثره نیز احتمال مقاومت را بالا میبرد. زمان مصرف، دما، فاصله تا برداشت و پوشش کامل پشت برگها باید دقیق رعایت شوند.
شتهها، عسلک و دوده سیاه روی برگ
پیچیدگی برگهای جوان، تجمع حشرات ریز در پشت برگ، چسبناک شدن سطح برگ و رفتوآمد زیاد مورچهها معمولاً نشانه حضور شته است. ماده شیرینی که شته دفع میکند عسلک نام دارد و روی آن قارچ دودهای رشد میکند؛ به همین دلیل سطح برگ یا میوه سیاه دیده میشود.
سیاهی دودهای خودش به داخل بافت نفوذ نمیکند، اما سطح برگ را میپوشاند و فتوسنتز را کاهش میدهد. برای حل مشکل باید تولیدکننده عسلک یعنی شته، شپشک یا بعضی آفات مکنده کنترل شود.
قبل از سمپاشی، وجود کفشدوزک، بالتوری و سایر دشمنان طبیعی را بررسی کنید. در بسیاری از موارد، جمعیت متوسط شته بهوسیله همین حشرات کنترل میشود. سمپاشی بیهدف ممکن است دشمنان طبیعی را از بین ببرد و چند هفته بعد آفت با شدت بیشتری برگردد.
شپشکها؛ برجستگیهای کوچک روی شاخه و میوه
شپشکها معمولاً به شکل برجستگیهای ریز، گرد یا کشیده روی تنه، شاخه، برگ و گاهی میوه دیده میشوند. آلودگی شدید باعث ضعف درخت، زردی برگ، خشکیدگی سرشاخه و کاهش کیفیت میوه میشود.
بعضی شپشکها عسلک تولید میکنند و بعضی نه. برای کنترل موفق، باید نوع آفت و زمان خروج پورههای متحرک مشخص شود؛ چون حشرات بالغ زیر پوشش محافظ قرار دارند و بسیاری از سموم روی آنها اثر محدودی دارند.
به همین خاطر، دیدن چند برجستگی روی شاخه و سمپاشی فوری معمولاً نتیجه خوبی نمیدهد. زمانبندی در کنترل شپشک از انتخاب نام تجاری سم مهمتر است.
آفات چوبخوار و سوراخ شدن تنه
وجود سوراخ روی تنه، خاکاره یا فضولات چسبیده به پوست، صمغزدگی موضعی و خشک شدن ناگهانی یک شاخه میتواند نشانه فعالیت آفات چوبخوار باشد.
این آفات اغلب سراغ درختانی میروند که از قبل بر اثر کمآبی، آفتابسوختگی، زخم هرس، بیماری یا ضعف ریشه آسیب دیدهاند. یعنی مبارزه فقط با حشره داخل تنه کافی نیست؛ باید علت ضعیف شدن درخت هم برطرف شود.
شاخههایی که آلودگی محدود دارند باید در زمان مناسب قطع و از باغ خارج شوند. چوب آلوده را کنار باغ انبار نکنید؛ چون حشره بالغ ممکن است از همان چوب خارج شود و درختان سالم را آلوده کند.
زردی برگ؛ همیشه نشانه کمبود آهن نیست
در تابستان هر برگ زردی را نباید با کود آهن درمان کرد. محل شروع زردی اطلاعات مهمی به ما میدهد.
اگر برگهای جوان زرد شوند اما رگبرگها سبز باقی بمانند، احتمال کمبود یا عدم جذب آهن مطرح است. این وضعیت در خاکهای آهکی، قلیایی و خاکهایی که دائماً خیس هستند بیشتر دیده میشود.
اگر زردی از برگهای پیر شروع شود، ممکن است کمبود عناصر متحرک مانند نیتروژن مطرح باشد. سوختگی حاشیه برگ هم میتواند با شوری آب، تجمع نمک، کمبود پتاسیم یا تنش خشکی ارتباط داشته باشد.
اما ظاهر برگ بهتنهایی برای نسخهنویسی کافی نیست. آزمایش خاک، بررسی کیفیت آب و در باغهای تجاری، آزمون برگ، دقیقترین مسیر برای تنظیم تغذیه است. مصرف پیدرپی کود بدون دانستن علت، گاهی شوری خاک را بیشتر میکند و مشکل را بدتر نشان میدهد.
کوددهی سنگین در گرما؛ کمکی که میتواند دردسر شود
درختی که بر اثر گرما، کمآبی یا پوسیدگی ریشه ضعیف شده، لزوماً با کود بیشتر بهتر نمیشود. ریشه آسیبدیده توان جذب بالایی ندارد و افزایش غلظت کود در خاک میتواند فشار اسمزی و سوختگی ریشه را بیشتر کند.
کودهای ازته سنگین در اواخر تابستان هم رشد نرم و آبداری ایجاد میکنند که نسبت به آفات، بیماریها و سرمای آینده حساستر است. تغذیه باید بر اساس مرحله رشد و نتیجه آزمایش انجام شود، نه فقط بر اساس رنگ ظاهری برگ.
هرس تابستانه؛ مفید اما با احتیاط
هرس محدود تابستانه برای حذف پاجوشها، نرکهای مزاحم، شاخههای شکسته و بخشهای بیمار میتواند مفید باشد. اما هرس شدید در گرمای بالا چند مشکل ایجاد میکند: سایه طبیعی میوه از بین میرود، تنه ناگهان در معرض آفتاب قرار میگیرد و درخت بخشی از سطح فتوسنتزکننده خود را از دست میدهد.
در درختانی که علائم بیماری باکتریایی یا شانکر دارند، هرس هنگام خیس بودن درخت خطر انتقال آلودگی را بیشتر میکند. قیچی و اره باید تیز باشند و بین درختان مشکوک ضدعفونی شوند.
یک برش تمیز خیلی بهتر از چند زخم لهشده و نامنظم ترمیم میشود. این نکته ساده است، اما واقعاً تفاوت ایجاد میکند.
برنامه عملی بررسی باغ در روزهای گرم
لازم نیست هر روز ساعتها میان درختان بگردید. یک بازدید منظم و هدفمند، خیلی مؤثرتر از نگاه پراکنده است.
- صبح زود وضعیت شادابی برگها را بررسی کنید.
- چند ساعت بعد، در گرمای روز، همان درختان را دوباره ببینید.
- رطوبت خاک را در چند نقطه و در عمق بررسی کنید.
- پشت برگها را برای کنه، شته و تخم آفات نگاه کنید.
- میوههای لکهدار، ترکخورده و ریختهشده را باز کنید.
- تنه و طوقه را از نظر صمغ، زخم، سوراخ و تغییر رنگ ببینید.
- درختان مشکوک را علامتگذاری کنید تا روند تغییر علائم مشخص شود.
عکس گرفتن از همان شاخه در فاصله چند روز هم کمک میکند بفهمید مشکل ثابت مانده یا در حال گسترش است. این کار برای مشورت با کارشناس هم بسیار مفید است.
وقتی نشانهای دیدیم، از کجا درمان را شروع کنیم؟
اول از همه، درخت را از نظر آب و ریشه بررسی کنید. بعد سراغ آفت یا بیماری بروید. اگر میوه و برگ آلوده وجود دارد، آنها را جمعآوری کنید. شاخه خشک یا بیمار را در صورت امکان و با رعایت اصول هرس حذف کنید و ابزار را تمیز نگه دارید.
پس از تشخیص، فقط همان عامل را هدف بگیرید. ترکیب چند سم و کود بدون دلیل، درمان اصولی نیست. این کار ممکن است باعث گیاهسوزی، از بین رفتن حشرات مفید، باقیمانده نامناسب روی میوه و مقاوم شدن آفات و عوامل بیماریزا شود.
هر مادهای که در باغ استفاده میشود باید برای همان درخت، همان آفت یا بیماری و همان مرحله رشد مجاز باشد. فاصله آخرین مصرف تا برداشت هم باید دقیق رعایت شود؛ بهخصوص در تابستان که بسیاری از میوهها به زمان برداشت نزدیک هستند.
چه زمانی باید از کارشناس کمک بگیریم؟
وقتی خشکیدگی شاخهها با سرعت پیش میرود، طوقه تیره و نرم شده، ترشح صمغ همراه با خاکاره دیده میشود، چندین درخت کنار هم پژمرده شدهاند یا لکههای میوه بهسرعت در حال گسترشاند، بهتر است درمان را بر اساس حدس ادامه ندهید.
گاهی یک نمونه برگ، میوه یا خاک میتواند جلوی چند نوبت هزینه و سمپاشی اشتباه را بگیرد. هنگام ارسال عکس هم فقط از نزدیک عکس نگیرید؛ یک تصویر از کل درخت، یک تصویر از شاخه درگیر و یک نمای واضح از پشت و روی برگ بفرستید.
پیشگیری از مشکلات تابستانه از خود درمان مهمتر است
درخت قوی کمتر بیمار میشود و در برابر آفت هم تحمل بیشتری دارد. این جمله شاید ساده و تکراری به نظر برسد، ولی تجربه باغ به من نشان داده بیشتر خسارتهای سنگین از یک ضعف کوچک شروع میشوند؛ قطرهچکانی که گرفته، طوقهای که زیر خاک مانده، شاخهای که بد هرس شده یا چند هفته آبیاری نامنظم.
آبیاری عمیق و متناسب با خاک، حفظ سایهانداز سالم، جلوگیری از تجمع آب کنار تنه، کنترل علفهای هرز، جمعآوری میوههای آلوده، تغذیه بر اساس آزمایش و بازدید هفتگی، پایههای اصلی مراقبت تابستانه هستند.
سم آخرین مرحله مدیریت است، نه اولین واکنش.
اگر روی برگ، میوه یا تنه درختان باغتان نشانهای دیدید و مطمئن نیستید با بیماری، آفت یا تنش محیطی روبهرو هستید، میتوانید تصاویر و اطلاعات باغ را برای کارشناسان نهالستان نارون کشت ارسال کنید. یک مشاوره درست و بهموقع، گاهی همان چیزی است که درخت برای عبور سالم از گرمای تابستان لازم دارد.
این مقاله توسط شرکت ناروَن کِشت بازبینی و صحت علمی آن تایید گردیده است.