مشاوره ویژه رایگان:
سوراخ شدن برگ درختان؛ نشانه بیماری غربالی چیست؟
گاهی وارد باغ می‌شوید و روی برگ‌های درخت لکه‌هایی می‌بینید که انگار کسی با سوزن روی آن‌ها کار کرده است. اول چند برگ را نگاه می‌کنید، بعد متوجه می‌شوید تعدادشان بیشتر شده. وسط لکه‌ها خشک شده و کم‌کم قسمت‌های آسیب‌دیده ریخته‌اند و برگ حالت سوراخ‌سوراخ پیدا کرده است.
اولین چیزی که به ذهن خیلی از باغدارها می‌رسد این است که «حتماً یک حشره برگ را خورده». اما همیشه ماجرا این نیست.
در بسیاری از درختان میوه، مخصوصاً درختان هسته‌دار، این علامت می‌تواند مربوط به بیماری غربالی درختان باشد؛ بیماری‌ای که اگر زود تشخیص داده نشود، فقط برگ را درگیر نمی‌کند و می‌تواند روی جوانه‌ها، شاخه‌های جوان و حتی کیفیت محصول هم اثر بگذارد.
در این مقاله چه میخوانیم؟✅
پنهان
بیماری غربالی چیست و چرا برگ‌ها سوراخ می‌شوند؟
بیماری غربالی یکی از بیماری‌های قارچی مهم درختان میوه است که بیشتر در شرایطی با رطوبت بالا، بارندگی‌های بهاری و خیس ماندن طولانی برگ‌ها فعال‌تر می‌شود.
عامل بیماری روی بافت برگ ایجاد لکه‌هایی می‌کند که در ابتدا ممکن است شبیه لکه‌های کوچک قهوه‌ای یا قرمز دیده شوند. با گذشت زمان، بخش مرکزی این لکه‌ها خشک می‌شود و گیاه برای جدا کردن بافت آسیب‌دیده، آن قسمت را رها می‌کند.
نتیجه چیست؟
برگ حالتی پیدا می‌کند که انگار با یک وسیله ریز سوراخ شده است.
این همان دلیلی است که نام «غربالی» برای این بیماری انتخاب شده؛ چون برگ ظاهری شبیه غربال پیدا می‌کند.
چه درختانی بیشتر درگیر بیماری غربالی می‌شوند؟
تجربه ما در بررسی باغ‌های مختلف نشان داده که این بیماری بیشتر در درختان میوه هسته‌دار دیده می‌شود.
درختانی مثل نهال بادام، هلو، شلیل، زردآلو، آلو و گیلاس معمولاً حساسیت بیشتری نسبت به این بیماری دارند؛ مخصوصاً زمانی که شرایط آب‌وهوایی برای رشد قارچ مناسب باشد.
البته شدت بیماری به رقم درخت، شرایط باغ، مدیریت آبیاری و میزان تهویه بین شاخه‌ها هم بستگی دارد.
گاهی دو باغ کنار هم هستند، اما یکی درگیر غربالی شده و دیگری نه. دلیلش فقط شانس نیست؛ تفاوت در مدیریت باغ خیلی اثر دارد.
علائم بیماری غربالی را چطور تشخیص دهیم؟
برای تشخیص درست باید فقط به یک سوراخ روی برگ نگاه نکنیم. چند نشانه کنار هم به ما کمک می‌کنند.
لکه‌های کوچک روی برگ
در مراحل اولیه، لکه‌ها معمولاً کوچک و پراکنده هستند. رنگ آن‌ها می‌تواند از قرمز، ارغوانی تا قهوه‌ای تغییر کند.
خشک شدن مرکز لکه‌ها
بعد از مدتی، بخش میانی لکه خشک می‌شود و بافت مرده از برگ جدا می‌شود.
سوراخ شدن برگ
این همان علامت معروف بیماری است. قسمت خشک‌شده می‌ریزد و برگ ظاهر سوراخ‌دار پیدا می‌کند.
ایجاد لکه روی میوه یا شاخه
در بعضی شرایط، بیماری فقط محدود به برگ نیست. روی میوه لکه‌های کوچک ایجاد می‌شود یا روی شاخه‌های جوان زخم‌هایی دیده می‌شود.
چطور بیماری غربالی را با آسیب حشرات اشتباه نگیریم؟
این یکی از اشتباهات رایج باغدارهاست.
وقتی برگ سوراخ می‌شود، اولین تصور حمله حشرات برگ‌خوار است. اما یک تفاوت مهم وجود دارد.
در آسیب حشرات معمولاً لبه سوراخ‌ها حالت جویده‌شده دارند و ممکن است آثار حضور آفت، فضولات یا خود حشره هم دیده شود.
اما در بیماری غربالی، معمولاً اطراف لکه‌ها ابتدا تغییر رنگ داده و بعد بخش مرکزی جدا می‌شود.
یعنی برگ قبل از سوراخ شدن، یک مسیر بیماری را طی کرده است.
چه عواملی باعث شدت گرفتن بیماری غربالی می‌شوند؟
قارچ‌ها عاشق محیط مرطوب‌اند.
یکی از مهم‌ترین اشتباهاتی که در باغ‌ها می‌بینیم، خیس ماندن طولانی سطح برگ‌هاست. آبیاری بارانی در زمان نامناسب، تراکم زیاد شاخه‌ها، هرس نکردن قسمت‌های متراکم تاج و تهویه ضعیف، شرایط را برای پیشرفت بیماری بهتر می‌کند.
درختی که داخل تاج آن هوا جریان ندارد، بعد از بارندگی دیرتر خشک می‌شود. همین چند ساعت اضافه رطوبت می‌تواند برای فعال شدن بیماری اهمیت داشته باشد.
آیا آبیاری روی برگ باعث بیماری غربالی می‌شود؟
آبیاری به‌تنهایی عامل ایجاد بیماری نیست، اما خیس ماندن مکرر برگ‌ها می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای گسترش قارچ فراهم کند.
در باغ‌های میوه، بهتر است تا جای ممکن آب مستقیماً به ناحیه ریشه برسد و برگ‌ها بی‌دلیل خیس نشوند.
سیستم‌های آبیاری مناسب علاوه بر صرفه‌جویی در مصرف آب، به کاهش بعضی بیماری‌های برگی هم کمک می‌کنند.
روش‌های پیشگیری از بیماری غربالی
در بیماری‌های باغی همیشه پیشگیری یک قدم جلوتر از درمان است.
چند نکته ساده اما مهم می‌تواند احتمال درگیری را کمتر کند:
- هرس شاخه‌های متراکم برای بهتر شدن جریان هوا
- جمع‌آوری برگ‌های آلوده ریخته‌شده در پای درخت
- جلوگیری از آبیاری‌ای که باعث خیس ماندن طولانی برگ‌ها می‌شود
- تقویت عمومی درخت با تغذیه متعادل
- بازدید منظم برگ‌ها از ابتدای فصل رشد
نقش هرس در کنترل بیماری غربالی
بعضی باغدارها فکر می‌کنند هرس فقط برای شکل دادن به درخت است، اما هرس درست یک ابزار مهم مدیریت بیماری هم هست.
وقتی شاخه‌های اضافی حذف می‌شوند، نور بهتر وارد تاج درخت می‌شود و رطوبت سریع‌تر کاهش پیدا می‌کند.
البته هرس شدید و بی‌زمان هم می‌تواند به درخت فشار وارد کند. هدف، باز کردن مسیر هواست، نه ضعیف کردن درخت.
آیا کوددهی بیماری غربالی را درمان می‌کند؟
کود به‌تنهایی بیماری قارچی را از بین نمی‌برد.
تغذیه مناسب کمک می‌کند درخت رشد بهتری داشته باشد و توان دفاعی آن حفظ شود، اما وقتی عامل بیماری فعال شده، باید شرایط محیطی اصلاح شود و در صورت نیاز از روش‌های کنترل مناسب استفاده شود.
گاهی باغدار چند بار کود تقویتی مصرف می‌کند، اما چون مشکل اصلی رطوبت و مدیریت تاج درخت است، نتیجه‌ای نمی‌گیرد.
بهترین زمان توجه به بیماری غربالی چه زمانی است؟
بیشترین توجه باید از شروع فصل رشد باشد؛ زمانی که برگ‌های تازه شکل می‌گیرند و شرایط برای فعالیت عوامل بیماری‌زا فراهم‌تر است.
اگر باغ شما سال قبل درگیر این مشکل بوده، منتظر ظاهر شدن سوراخ‌های زیاد روی برگ نمانید. بررسی زودهنگام همیشه هزینه و آسیب کمتری دارد.
بیماری غربالی روی نهال تازه کاشته شده چه اثری دارد؟
نهال‌های جوان به دلیل داشتن تاج و ریشه محدود، حساس‌تر هستند.
وقتی یک نهال تازه کاشته شده با بیماری برگ‌سوز یا غربالی درگیر می‌شود، کاهش سطح برگ سالم می‌تواند روی رشد اولیه آن اثر بگذارد.
به همین دلیل هنگام خرید نهال بهتر است نهالی انتخاب شود که سالم، بدون آثار لکه‌های مشکوک روی برگ و دارای شرایط رشدی مناسب باشد.
آیا بیماری غربالی باعث خشک شدن درخت می‌شود؟
در بیشتر موارد، بیماری غربالی به‌تنهایی باعث خشک شدن کامل یک درخت سالم نمی‌شود.
اما اگر درخت ضعیف باشد، چند سال پشت سر هم بیماری تکرار شود یا هم‌زمان با مشکلاتی مثل ضعف ریشه، کم‌آبی یا آفات دیگر همراه شود، می‌تواند توان درخت را کاهش دهد.
درختی که برگ سالم کمتری دارد، انرژی کمتری برای رشد و ذخیره‌سازی مواد غذایی تولید می‌کند.
یک تجربه ساده از باغ
یکی از باغدارهایی که برای مشاوره مراجعه کرده بود، هر سال با سوراخ شدن برگ‌های درختان بادامش مشکل داشت. تصورش این بود که فقط یک آفت برگ‌خوار وارد باغ شده است.
بعد از بررسی مشخص شد مشکل اصلی ترکیبی از رطوبت زیاد داخل تاج درخت و باقی ماندن برگ‌های آلوده سال قبل بوده است.
با اصلاح هرس، مدیریت بهتر آبیاری و توجه زودتر به علائم اولیه، شدت بیماری در فصل بعد بسیار کمتر شد.
گاهی حل مشکل از یک سم قوی شروع نمی‌شود؛ از شناخت درست باغ شروع می‌شود.
هر سوراخی روی برگ را ساده نگیرید.
سوراخ شدن برگ درختان همیشه نشانه یک حشره نیست. در بسیاری از موارد، این علامت می‌تواند هشداری از وجود بیماری غربالی درختان باشد.
تشخیص زودهنگام، مدیریت رطوبت، هرس اصولی و مراقبت منظم از درخت، مهم‌ترین قدم‌ها برای جلوگیری از خسارت بیشتر هستند.
اگر هنگام بررسی باغ با لکه‌های مشکوک، سوراخ شدن برگ یا ضعف رشد درختان روبه‌رو شدید، بهتر است قبل از هر اقدامی علت دقیق را بررسی کنید. کارشناسان نهالستان نارون کشت می‌توانند بر اساس نوع درخت، شرایط منطقه و علائم مشاهده‌شده، راهنمایی مناسب‌تری برای مدیریت باغ ارائه دهند.
این مقاله توسط شرکت ناروَن کِشت بازبینی و صحت علمی آن تایید گردیده است.